Yalınkat veya katmerli, sarının muhtelif tonları, turuncu renkte iri gösterişli çiçekleri olan bir bitkidir. Uzun müddet çiçekli halde kalan toprak ve muhit istekleri yönünden kanaatkar bir çiçektir. Bol güneşli alanlarda, park ve bahçelerde saf çiçek parterleri teşkilinde, veya diğer çiçeklerle gruplar halinde kullanılır. Tohumlar ekim ayında doğrudan çiçek parterleri veya yastıkları ekilir. Şubat Marttan itibaren ise 20x20, 30x30 aralık veya mesafeli bahçeye dikilirler. Marttan, haziran, Temmuza kadar çiçekli kalırlar.
Diğer Adları Altuncuk , Kandil çiçeği , Ölü çiçeği
Bilgi Bileşikgiller familyasındandır. Anayurdu bilinmemekte, pek çok yerde ve ülkemizde süs bitkisi olarak sıkça yetiştirilmektedir. 30-50 cm. kadar boylanabilen bir yıllık dayanıklı bitkidir, ince tüylerle kaplı yeşil renkli, etli ve sulu gövdesi, köşeli ve dallara ayrılan yapıdadır. Gene yeşil renkli ve hafif tüylü yaprakları bitkinin tabanında kürek, daha yukarı kesimlerinde mızrak biçimli olur. Bitkinin mart ayından başlayıp sonbaharın sonlarına değin açan sarı ya da turuncu renkli çiçeklerinde taçyaprakları, merkezden çevreye doğru düzgün yivler şeklinde sıralanırlar. Olgunlaşan çiçekleri 5-6 mm. uzunlukta, bej renkli ve virgül biçimli tohumlar verir. Güneşli yerleri; kum ve kil karışımı gevşek toprakları seven aynisafa çiçeği, öbür toprak türlerine de dayanır. Bitki tohumlarıyla çoğaltılır.
Ayni safa çiçeği saponin, karoten, acı esans, uçucu yağ, sterol, flavonit ve yapışkan bitki sıvısını içerir. Sarı ya da turuncu renkli taçyapraklarının yiyecekleri boyama özelliğinden yararlanılmak üzere, bunlar bazı yerlerde çeşitli yemek, kek, tatlı ve ekmeklere safran tadı içermeden safran rengi vermesi için katılır; yaprakları ise, salataların ve güveçte pişen yemeklerin üzerine serpilir.
Tibbi Etkileri ve Kullanımı Bitkinin tıbbi etkileri ve bunlardan yararlanma yöntemleri şöyle sıralanabilir:
• Bedeni güçlendirici toniktir.
• Midevidir; sindirim işlemini kolaylaştırır.
• Gastrit ve onikiparmak bağırsağı ülserlerinin tedavisinde yararlı olur.
• Kadınlarda aybaşını düzenler. Aybaşı ağrılarını hafifletir.
• Safra söktürücüdür. Safra sorunlarının iyileştirilmesinde etkisini gösterir.
Bu etkilerinden yararlanmak için, aynisafa çiçeğinin taçyapraklarıyla yaprakları, yaz başından sonbaharın başlarına kadar toplanır ve büyük özen gösterilerek, taçyapraklarının rengi bozulmayacak şekilde, gölge ve havadar yerlerde kurutulur. Bu kurumuş taçyaprağı-yaprak karışımından 1-2 tatlı kaşığı alınıp 1 bardak kaynar suda 10-15 dakika süreyle demlendirilir. Böylece elde edilen infüzyondan günde üç kez birer bardak içilir.
• Ayrıca, aynisafa çiçeği antiseptiktir.
• Doku ve damar büzücü etkisi vardır.
• Yara iyileştiricidir. Deride enfeksiyon ya da darbeyle meydana gelen yara, bere ve eziklerin iyileştirilmesinde etkili olur. Küçük yanıklar ve sıcak suyla haşlanma durumlarında ilkyardım aracı olarak işlev yapar.
• Akne tedavisinde ortaya çıkan yangıyı azaltmak ve yerel iyileşmeye yardımcı olmak üzere kullanılır.
• Ayak parmakları arasında oluşan mantarları (madura ayağı) iyileştirmekte kullanılır.
Bu etkileri sağlamak üzere, aynisafa çiçeğinin taze taçyaprakları ile yaprakları alınır. Bunlar ezilerek yara lapası yapılır ve şikâyetli yerlere dıştan uygulanır.
PORTAKAL NERGİSİ (Calendula officinalis)Familyası :
Compositae Anavatanı : Doğal olarak Akdeniz.
Bölgesinde özellikle memleketimizde yetişmektedir. Calendula cinsi birkaç türü Kanarya Adalarında yetişmekte olan 18 türe sahiptir. Bunların arasında süs bitkisi olarak sadece Calendula officinalis önem kazanmaktadır.
Çiçek Rengi: Asıl rengi sarıdır. Sarının değişik tonlarında yalan kat ya da katmerli formları vardır. Bunun yanında krem, pembe, turuncu, limon sarısı, koyu turuncu renkte formları da vardır.
Boy: Bitki 20-40 cm boyundadır.
Çiçeklenme Dönemi: Kalım-mayıs ayları arasında çiçeklidir.
Üretimi: Tohumla üretilirler. Tohumlar ağustos-eylül aylarında 1/2 cm derinliğe ekilir ve üzeri hafifçe kapatılır; 10-14 günde çimlenme gerçekleşir. Fideler ekimden 4 hafta sonra şaşırtılırlar. Tohumdan çimlenmeye kadar geçen süre 8-10 hafta dolayındadır. Dökülen tohumlar ertesi yıl çimlenip büyür. Daha sonra 15-20 cm aralıkla seyreltme yapılmalıdır.
Dikim zamanı: Ekim ayında dikilir.
Dikim Aralık ve Mesafesi: Dikim sırasında bitkilere verilecek aralık ve mesafe çeşidin boylanma durumuna göre farklı olup 20-30 cm arasında değişir.
Bakımı: Bakımı kolay bir bitkidir: Güneşli ortamları severler. Kumlu, killi ve iyi drene edilmiş topraklardan hoşlanır. Toprak pHSI 6-7, yani nötr olmalıdır. Büyüme dönemi içinde ayda bir kez gübreleme yeterlidir.
Kullanımı: Uzun süre dayanan gösterişli çiçekleri, canlı yeşil yaprakları ile çiçek parterlerinde saf halde kullanıma uygun kışlık çiçeklerdir.
PORTAKAL NERGİSİ (Calendula)Açık sarı ve kavuniçi renklerindeki çiçekleriyle ilkbahar mevsiminde bahçelerimizi süsleyen bir bitkidir. Çiçekleri katmerli olup dayanıklıdır. Halk dilinde Karagöz veya İtalyan nergisi diye anılır. Park ve bahçelerde çokça kullanılır. Daha ziyade korbey ve kordonlarla kenarların çiçeklenmesinde kullanılır.
Toprağı: Portakal nergisi toprak hususunda istekli değildir. Her toprakta mükemmel yetişir. Güneşli yerleri ister.
