Giriş; Orman ağaçlarında tohumdan fidan üretimi çok hassas ve
dikkat gerektiren bir iştir.

Tohumla fidan üretimini anlatırken tohumun yapısı ile ilgili bazı
 temel bilgilerin de bilinmesi gerekir. Bu nedenle tohumun yapısı kısaca
açıklanmıştır.

Tohum nedir: Bir bitkideki dişi çiçeğin, aynı türün erkek
çiçek polenleri ile döllenmesi sonucu ortaya çıkan oluşumdur.

Tohum, 3 bölümden oluşur.

1-Embriyo

 Embriyo; Tohum içerisindeki bitki taslağıdır ve   3 kısımdan oluşur.
a-Kökcük b- Gövdecik c- Çenek yapraklar

2-Endosperm

Tohumun çimlenmesi ve ilk gelişimini sağlaması için gerekli olan
besin kaynağıdır.

3-Tohum kabuğu

Tohum kabuğu ise adından da anlaşılacağı üzere embriyo ve endespermi
çevreleyen kısımdır ve  iki kısımdan oluşur. a-Dış kabuk b-İç kabuk

Tohumun çimlenmesi:

Sağlıklı tohumlar; uygun nem, sıcaklık ve oksijeni bulduğu zaman 
belirli bir süre sonra çimlenir. Bu şartlar sağlandığı halde sağlıklı, sağlam
tohumlarda çimlenme olmuyorsa çimlenme engeli var demektir.

Çimlenme Engeli nedir?

Çimlenme engeli; tohumun kendi iç ve dış özelliklerinden kaynaklanan
ve çimlenmeyi engelleyen özelliktir. Bir başka ifade ile; tohumun çimlenmesi
için gerekli şartlar sağlandığı halde tohumun çimlenmemesinin
engellenmesidir.

Çimlenme engelini yaratan özellikler nelerdir?

a-Tohum Kabuğundan veya Etli Kısmından Kaynaklanan Çimlenme
Engeli;

 Tohumun çimlenmesi için dış kabuktan içeriye su girmesi ve tohumun
şişmesi gerekir. Dış kabuk kalın ve sert olduğu taktirde tohumun içerisine su
nüfuz edemez ve çimlenme gerçekleşemez. Bu durumda dış kabuğun aşındırılması
veya inceltilmesi gerekir.

Çimlenme, tohumun dışındaki etli  kısımda yer alan bazı
kimyasal maddelerden de  olumsuz etkilenebilir.  

b-Embriyodan kaynaklanan Çimlenme Engeli;

Tohumun embriyosunun tam olarak gelişmemesi veya belirli bir süre
dinlenme veya uyku ihtiyacı hissetmesidir.

c-Endospermden Kaynaklanan Çimlenme Engeli;

Tohumun çimlenmesinde enerji kaynağı olan endosperm içerisindeki
besin maddelerinin kullanıma hazır olmamasıdır.

Çimlenme engeli tüm ağaç ve çalı türü tohumlarında görülmez. Bazı
türlerde ise yukarıda sayılan çimlenme engelinin ikisi veya üçü bir arada
görülebilir.

 Çimlenme Engelleri Nasıl Giderilir.

Çimlenme engelini gidermek için yapılan işlemlere; tohumun ekim 
öncesi göreceği işlemler, ön işlem veya uyarıcı işlem denilmektedir. Bunlar
hakkında pratiğe dönük kısa açıklamalar aşağıda yapılmıştır.

a-Asitle muamele;

Akasya, Yalancı akasya, İğde, Harnup Gladiçya gibi sert kabuklu
tohumlar %95lik konsantre sülfürik asitle muamele edilir. Asit yakıcı bir
kimyasal maddedir. Bu nedenle tohumların gözenekli, kevgir gibi çelik bir kaba
konularak asite daldırılması ve türlere göre değişen sürelerde 5-60 saniye kadar
asitte tutulması ve daha sonra tohumların bol su ile yıkanması gerekmektedir.
Ancak bu işlemin deneyimli kişilerce yapılması gerekir.

b-Tohum Kabuğunu Aşındırılması;

Tohum kabuğundan veya etinden kaynaklanan çimlenme engelinin
giderilmesinin en tehlikesiz yolu ise dış kabuğun aşındırılarak inceltilmesidir.
Bunun için tohumun dış kabuğunu zedeleyen tambur şeklinde, tamburun içerisinde
zedelemeyi yapan metal çivi veya çıkıntılar olan elektrikle veya elle çevrilen
aletler geliştirilmiştir. En basit yöntem ise bir kabın içerisine tohumlarla
birlikte çakıl taşlarının konularak sallanması veya çevrilmesidir.

Benzer şekilde etli meyvelerin etli kısmını ayıran aletler de
geliştirilmiştir.

Burada hatırlatılması gereken en önemli husus ise sert kabuklu
tohumların daha kabukları tam olarak sertleşmeden toplanarak ekilmesi halinde
çimlenme engelinin aşılabileceğidir.

c-Sıcak Suda Bırakma;

Kabuktan kaynaklanan çimlenme engelinin giderilmesi için uygulanan
yöntemlerden biri de  tohumların sıcak suda bırakılmasıdır. Burada tohumların
haşlanma riski vardır. Bunun için tohum hacminin 4-5 katı su kaynatılır ve
ateşten indirilir. Daha sonra soğumaya bırakılan suya tohumlar atılarak 12-24
saat kadar burada tutulur. Sıcaklığın etkisi ile su alıp şişen tohumlar dibe
çöker diğerleri üstte kalır. Su alıp şişmeyen tohumları tekrar sıcak suda
bırakmak gerekebilir.

d-Sıcak katlama;

Tohum kabuğundan kaynaklanan çimlenme engelinin giderilmesinde
uygulanan bir diğer yöntem ise  sıcak katlamadır. Sıcak katlamada;  24 saat suda
ıslatılan tohumlar suyu süzülmüş ıslak kum veya turba ile karıştırılarak  oda
sıcaklığında türlere göre belirtilen süre kadar tutulur.

e-Soğuk Katlama;

Embriyodan kaynaklanan çimlenme engelinin giderilmesinde yaygın
olarak kullanılan bir yöntemdir. Soğuk Islak katlama da denilen bu yöntemle
tohumlar rutubetli, soğuk ve havadar ortamda belirli bir süre bekletilerek
(dinlendirilerek) embriyoların gelişmesi ve uyku isteğinin yerine getirilmesi
sağlanır.

Bunun için :    24 saat suda bekleyen ve suyu süzülen tohumlar  yine suyu süzülmüş
ıslak kumla karıştırılarak polietilen (naylon) poşet içerisinde belirli süre + 4
derecede bekletilir. +4 derece için evlerde kullandığımız  buzdolaplarının
sebzeliği uygundur. Katlamadan çıkan tohumlar hemen tüpe veya yastığa
ekilmelidir.

Katlamada Dikkat Edilecek Hususlar;

Gerek sıcak katlama gerekse soğuk katlama esnasında  tohumlar belirli
aralıklarla gözle kontrol edilmelidir. Tohumlarda küflenme olduğu taktirde
tohumlar yıkanmalı ve  mantara karşı ilaçlanmalıdır. Yapılan kontrollerde
tohumlarda çatlama ve sürme gibi çimlenme hareketleri görüldüğünde katlamaya
hemen son verilmeli ve tohumlar ekilmelidir.

Katlamada dikkat edilecek bir diğer husus ise katlamaya ne zaman
başlanacağıdır. Normal olarak bazı tür tohumlar (Meşe, kestane, sedir, göknar
vb.) sonbaharda ekildiği taktirde bahara kadar geçen sürede toprakta katlama
olacağından ayrıca katlamaya gerek duyulmaz. Buna karşın tohumu sonbaharda ekme
gibi bir şansımız olmadığı taktirde katlamayı yapmak zorundayız. Bu durumda
katlamaya başlama zamanı önem kazanmaktadır. Örneğin sedir tohumunu Ocak ayında
temin ettik ve normal olarak ta Nisan ayında ekmek istiyoruz..  Sedir tohumunun
bir aylık bir soğuk katlama isteği olduğunu düşünürsek katlamaya Mart ayında
başlamak  durumundayız. Aksi taktirde Ocak ayında temin ettiğimiz tohumu hemen
katlamaya aldığımız taktirde Şubat ayında ekmek gerekecektir. Eğer sera gibi bir
ortamımız yok ise  Şubat ayında katlamadan çıkan tohumları zayi etmek durumunda
kalabiliriz. Bu nedenle ekeceğimiz türün özelliğine göre ekim zamanımızı
belirleyip katlama süresi kadar önceden katlamaya başlamak gerekmektedir.

 Ağaç ve Çalı Türlerine Göre Tohumların Ekim Öncesi Göreceği
İşlemler;

Türkiye’de özel fidan üreticileri yerli türler yanında ağırlıklı
olarak yabancı tür (exzotik) tohumları kullanmaktadır. Bu nedenle aşağıda bazı
yerli türler ile ağırlıklı olarak ta yabancı tür tohumların ekim öncesi göreceği
işlemler tablo halinde verilmiştir.

 TOHUMLARIN EKİM ÖNCESİ GÖRECEĞİ
İŞLEMLER

              Tohum
Türü                                                         
   Öneriler