Şili arokaryası (Araucaria araucana), arokaryagiller (Araucariaceae) familyasından bir
ağaç türü.

Bugünkü arokarya ağacının akrabası olan bulunmuş fosiller 50 milyon
yaşındadır. Dolayısıyla dünyanın en eski ağaç familyalarından birinin üyesidir.
Şili arokaryası Avrupa'da, biyolog ve
tıp adamı Archibal
Menzies sayesinde ilk kez 1795 yılında tanındı. Halk arasında daha çok,
ingilizce bir tabir olan Monkey puzzle tree (Maymun çıkmazı ağacı)
olarak anılır. Bu isim, 1800 yıllarında bir İngilizin "bu ağaç, çıkmaya çalışan
maymun için bulmaca gibi karışık" yorumundan kaynaklanmıştır. Alternatif olarak
bölgenin yerlileri olan Mapucheler, kendi dillerinde Pehuen ismini kabul
etmişlerdir.

Görünüm

Şili arokaryaları, yumurta şeklinden koni şekline kadar çeşitli formlarda taç
oluştururlar. Bütün kolları gevşektir. Yaklaşık 100 yıl sonra aşağıdaki
dallarını atar ve gövde alttan görülür vaziyete gelir. Yaşlı ağaçların sadece en
üst kısmında dalları kalır. Bu durumda gövde düz ve silindir formundadır.
Gövdenin bu düzgünlüğü ve uzunluğu yüzünden kereste olarak faydalanmak amacıyla
kesilir. Bu kesimler artık Şili'de tehdit boyutlarındadır. Günümüzde ender bir
ağaçtürü olarak kırmızı listede bulunan arokaryanın uluslararası ticareti
yasaktır.

Koyu gri kabuğu, ağacı lavlardan ve volkanik patlamaların getirdiği
zararlardan korur. Ayrıca, derinlere inen çok sayıda kök oluşturur.

Arokarya, çok fazla sert ve pul görünümlü yapraklarla bezelidir. Yapraklar
3-4 cm uzunlukta ve genişlikte üçgen şeklindedir, keskindir ve uç noktalarında
sivri kahverengi dikenle sona ererler. Yaprak kenarları sarıya çalar. Yapraklar
dallarda spiral oluşturacak şekilde dağılır.

Şili arokaryası çok yavaş büyür. Yıllık büyüme ender olarak 30 cm.den fazla
olur. Çok ileri yaşlara kadar yaşarlar, 1300 hatta 2000 yıllık örneklere bile
rastlanmıştır. Ancak kereste olarak genelde 500 yıllık yaşlı ağaçlar
kullanılmıştır.

Dağılım 

Arokarya ağacının anavatanı And Dağları'nın Şili ve Arjantin'deki kesimleridir. Yüksekliği 50 m.yi bulur.
Avrupa kıtasında ise kuzeybatı kesimlerinin ılıman çevrelerinde bulunur ve
bunların yüksekliği de 30 m.yi bulabilr. Bununla birlikte İngiltere ve Avrupa'nın diğer ılıman bölgelerinde arokaryalar egzotik
görünümlerinden ötürü park ve bahçelere dikilerek yetiştirilir. Dünyanın diğer
iklimi uygun bölgelerinde de durum aynıdır.