Turunçgillerde budama zamanı diğer meyve
ağaçlarının aksine pek sınırlandırılmış değildir. Diğer kültürel işlemlerin
yoğun olmadığı zamanda yapılabilir. Buna rağmen budamanın en uygun olduğu zaman
ilkbahar don tehlikesinin geçtiği ve ilkbahar sürgünlerinin başlamadığı
dönemdir. Uçkurutan hastalığı gibi özel durumlar hariç olmak üzere, budama
ağaçta meyve olmadığı veya toplandıktan sonra yapılmalıdır. Eğer ağaçlar
periyodisite gösteriyorsa meyvenin yok yılında budama yapılmalıdır. Ağaçta
gövdeden çıkan obur dallar her zaman alınmalı ve bunların büyümesine izin
verilmemelidir.

Günümüzde sebzecilik, süs bitkileri,
fidancılık hatta bodur meyve yetiştiriciliğinde topraksız veya kısmi topraklı
gelişme ortamlarının kullanılmasının oldukça yaygınlaştığı düşünülürse ekonomik,
doğaya dost ve verim artırıcı olan kompostun birçok gelişme ortamına alternatif
ya da destek olabilecek bir materyal olarak ilerde gittikçe önem kazanacağı göz
önünde bulundurulması gereken diğer yönüdür.

Budama Alet ve
Ekipmanları:

Budama makası, testeresi, bıçağı, kumanda
edilebilen uzun saplı uç makası, merdiven, aşı macunu ve eldiven budama alet ve
ekipmanlarını oluştururlar. Ayrıca aletlerin dezenfeksiyonu için kullanılacak
kimyasal madde ve kaplar da hazırlanmış olmalıdır. Bunlara ilave olarak
geliştirilmiş ve budamayı kolaylaştırıcı elektrikli, motorize ve traktörlere
monte edilmiş ekipman ve platformlar da mevcuttur.

Budamada Dikkat Edilecek Hususlar
:

Mekanik olarak bulaşan hastalıkların
taşınmasını önlemek için aletler kullanılmadan önce dezenfekte edilmelidir.
Dezenfektan olarak virüs ve benzeri hastalıklarda %5’lik hipoklorik asit
(çamaşır suyu) içeren su ve uçkurutan hastalığında %0.1’lik potasyum permanganat
(KMnO4) eriyiği kullanılır. Ağaçtan ağaca geçerken de bu işlem
tekrarlanmalıdır.

Genellikle ilk budama çöğürler elde edilip
şaşırtılmaları sırasında yapılır. Kökler kısaltılır ve bir denge oluşturmak için
tepe de kesilebilir. Şaşırtılan çöğürlerin yan sürgünleri alınır ve tek gövde
olarak büyütülür. Aşılamadan önce çöğürün topraktan 30-35 cm. yüksekliğe kadar
olan kısmındaki yapraklar da temizlenir. Bu işlem aşılamadan en az üç hafta önce
yapılmalıdır. Çünkü budamalar çöğürün kabuk vermesini geçici olarak engeller.
Çöğürler aşılandıktan sonra yan gözlerin sürgünler elle kopartılır. Aşı 5-6 cm.
sürdükten sonra anaç kısmının tepesi kesilir veya aşağı doğru eğilir. Sürgün
yaklaşık 60 cm. uzunluğa ulaştığında anaç kısmı tamamen çıkarılır, macunlanır ve
sürgünün daha hızlı sürmesi sağlanmaya çalışılır.

Bahçedeki fidanların ilk yıllarda vejetatif
gelişmeleri daha hızlıdır. İlk 2-3 yılda neredeyse hiç budama yapılmaz ve sadece
oburlar alınır. Bunlar alınmadığında dengesiz ve düzensiz ağaçlar oluşur. Yine
bundan sonraki 2-3 yıl içerisinde anormal bir durum ve gelişme olmadıkça ağaçta
budama yapılmamalıdır. Eğer ana dallar arasında anormal gelişme farkı varsa
kuvvetli gelişenlere müdahale edilmelidir.

Gelişmiş ağaçlarda hafif bir taç içi dal
seyreltmesi yapılabilir. Bunun ölçüsü çok fazla ve güneş yanıklığına neden
olacak düzeyde olmamalıdır. Birbirine sürten dallardan uygun olanı
çıkarılmalıdır. Dikine büyüyen dallar alınmalıdır. Hastalık, zararlı ve diğer
nedenlerle zayıf düşen ve kuruyacağı kesin olan dallar öncelikle kesilmelidir.
Ağacı belli bir büyüklükte tutmak amacıyla şiddetli budama yerine düzenli ve
programlı bir budama düzeni kurulmalı ve uygulanmalıdır. Böyle bir işlem ve
ağacın belli büyüklükte tutulması ilaçlamayı ve diğer işleri kolaylaştıracaktır.
Etek dallar genellikle verimli dallar olduğu için çok fazla alınmamalı, ancak
bunların yere değmesine de izin verilmemelidir. Limonlar çok hızlı ve dalların
dik büyümeleri nedeniyle her yıl uç almak gerekebilir.

Verimden Düşen Ağaçların
Budanması:

Değişik etkilerin sonucu ağaçlar nispeten
genç sayılabilecek yaşlarda verimden düşebilirler. Bu olumsuz etkilerin ortadan
kaldırılması için yapılacak işlere ek olarak uygun bir budama ile ağaçlar tekrar
verime kazandırılabilirler. Çok büyümüş ve birbirine girmiş ağaçlarda iki veya
dört yönlü çitleme ile tepe alma budaması yapılabilir. Bu çitleme işlemi, bir
yıl iki taraf ve tepe, ertesi yıl diğer iki taraf ve tepe dikkate alınarak
yapılabilir. Tepeler genellikle aynı yükseklikten yapılmaya çalışılmalıdır.
Şiddetle gençleştirilmesine karar verilen ağaçların 2.5 cm. den küçük bütün
dalları çıkarılır ve bunların yenilenmesi sağlanmaya çalışılır. Bu işlem
yapılırken diğer kültürel işlemler eksiksiz yerine getirilmelidir.

Don zararı yaprak ve genç sürgünlerde birkaç
gün içinde ortaya çıkmasına rağmen daha yaşlı kısımlarında birkaç haftadan bir
yıla kadar olan süre içinde ortaya çıkabilir. Donun şiddetine göre zararın
etkisi de doğru orantılıdır. Şiddetli bir dondan sonra uzun süre ölümler
görülebilirken, diğer yandan önce zarar görmüş kısımlarda da iyileşmeler
görülebilir. Bundan dolayı budamaya başlamadan önce zararın tam olarak ortaya
çıkması beklenmelidir. Bu süre de 6-12 ay arasında değişmektedir.