Kivi,
Güney-Doğu Asya’nın yerli bir bitkisidir. Orman altlarında doğal olarak
yetişen bu bitki, kışın yaprağını döken, meyveli asma formunda kuvvetli
ve sarılıcı olarak gelişmektedir. Tümü Güney-Doğu Asya orijinli olmak
üzere 50 dolayında türü vardır. Meyveleri için üretilen türlerin en
kalitelisi Actinidia chinensis türü olup Kivi adıyla bilinmektedir.
Yaklaşık bir tavuk yumurtası iriliğinde (80-100 g) ve kabuğu kahverengi
tüylerle kaplı olan kivi meyvesi, kaba dış görünümü ile meyve içinin
güzelliğini yansıtmamaktadır. Ferahlatıcı ve hoş bir tada sahip olan
meyve, taze tüketilebildiği gibi, meyve salataları ve tatlılarda,
özellikle yaş pastalarda tüketilmektedir. Yüksek oranda C vitamini
içermesi, proteinler ve minerallerce zengin olması nedeniyle sağlık
meyvesi denilmektedir

Kışları
ılık, yazları sıcak ve yağışlı iklimi sever. Yıllık ortalama sıcaklığın
12-16C ve vegetasyon boyunca hava nispi neminin %50-70 olması
gereklidir. Sürgünler gevrek ve kırılgan olduğu için rüzgardan çabuk
etkilenirler. Açık rüzgara kapalı, güneş yönünde hafif eğimli, soğuk
havanın kolayca akıp gittiği araziler kivi için en uygun alanlardır.
Kışın –6 ve -10C arasında bitkiler, ilkbaharda –0.5C’de sürgünler,
sonbaharda –2 C’de meyveler zarar görür. Kivi soğuğa duyarlı olmasına
karşın 7.20C’nin altında 400-600 saat soğuklama ister. Su tüketimi
oldukça fazladır. Toprak yönünden oldukça seçicidir. Derin, geçirgen,
su tutma kapasitesi iyi, kireçsiz, organik maddece zengin toprakları
sever. Su tutan, ağır bünyeli topraklardan hoşlanmaz. En uygun toprak
pH’sı 6.0-6.5 olmasına rağmen 5.5-7.6 pH aralığında da yetişmektedir.

Bitki Özellikleri:

Kivi
asmaları üçüncü yaştan itibaren meyve vermeye başlarlar. Ekonomik ömrü
20-25 yıldır. Asmalar bölgelere göre değişmekle birlikte nisan başında
yapraklanır, mayıs sonunda çiçek açarlar. Hasat ise genellikle ekim
sonunda yapılmaktadır. Yapraklar iklim gidişi ve yetiştiği bölgeye
bağlı olarak aralıkta dökülürler

Bahçe Kurulması:

Kivide
fidan dikim aralık ve mesafesi toprak özellikleri, uygulanacak terbiye
sistemi ve çeşide bağlı olarak değişmektedir. Diğer yandan kivi
yetiştiriciliğinde en çok kullanılan T-Direk terbiye sisteminde sıra
arası 4.5-5.0 m, sıra üzeri 4.0-4.5 m olarak önerilmektedir. Dikimde
iki yaşlı fidanlar tercih edilmelidir. Fidan dikiminde dikkat edilecek
diğer bir nokta arazi uygunsa sıraların kuzey-güney yönünde
düzenlenmesidir. Bu şekilde sıraların iki tarafı güneşleneceğinden
verimlilik ve ürün kalitesi artar. Kivi iki evcikli (diocie) bir
türdür. Yani erkek ve dişi bitkiler ayrı ayrıdır. Bu nedenle bahçe
kurulurken belli oranda tozlayıcı (erkek) bitkiye mutlaka ve düzenli
şekilde yer verilmelidir. Erkek/dişi oranın 1/7-1/8 arasında olması
uygundur. Dikim bölgelere göre ilkbahar/sonbaharda yapılabilir.

Terbiye Şekli Budama ve Yıllık Bakım:

Kivi
uzun ömürlü, kuvvetli ve yayılıcı asma olduğundan uygun destek
sistemiyle desteklenmelidir. Kivi asmalarına budama yolu ile şekil
verilmekte ve bu şekil korunmaktadır. Kivi yetiştiriciliğinde T-Direk
terbiye sistemi en yaygın kullanılanıdır. T-Direk terbiye şeklinde
direklere yerden 1.80 m yükseklikte 1.50 m uzunluğunda çapraz bir
destek bağlanır. Çapraz desteğin uçlarından birer, ortasından da bir
olmak üzere 3 adet tel çekilir. Gerektiğinde bunların ortalarından
birer tel geçirilerek 5 sıra tel çekilebilir. Orta tel üzerinde sabit
kordonlar oluşturulur. Bu terbiye şeklinde gövde tellerin bulunduğu
1.80 m yüksekliğe kadar dik ve düzgün olarak büyütülür. Taşıyıcı telin
hemen altından gövde taçlandırılarak sağa ve sola birer adet sabit
kordon oluşturulur. Ürün çubukları bu sabit kordonlar üzerinde 30-40 cm
aralıklarla ve 80-100 cm uzunlukta bırakılırlar. Bırakılan bu çubuklar
uçlarından dıştaki tellere bağlanır. Ürün çubuklarından çıkan o yılın
sürgünleri ise serbest olarak büyütülürler. Bu sistemde havalanma ve
güneşlenme daha iyi olmaktadır.Kivide
budama değişik zamanlarda farklı amaçlarla yapılmaktadır. Bunlar şekil
budaması, kış (ürün) budaması ve yaz budamasıdır. Şekil budaması genç
bitkilere şekil vermek için yapılır. Amaç dik ve sağlam büyüyen ve ana
tele kadar tek gövdeli bir şekil elde etmektir. Asmalar ana telden sağa
ve sola olmak üzere iki sabit kordon oluşturularak taçlandırılırlar.Kış
budaması düzenli verim almak için yapılır. Kivide meyveler bir yaşlı
sürgünlerden çıkan o yılın sürgünlerinden alınır. Bu nedenle her yıl
düzenli ve sert budama yapılmaktadır. Kış budamasında bir yaşlı
sürgünlerin yaklaşık 1/3-2/3’ü çıkarılır. Geriye kalan yıllık ürün
çubukları yeterli miktarda ürün verirler. Bu ürün çubukları sabit
kordonlar üzerinde 25-30 cm aralık ve 80-100 cm (8-10 gözlü) olacak
şekilde bırakılırlar. Kış budaması yaprak dökümü ile gözlerin uyanması
arasındaki bir zamanda yapılmaktadır. Ancak bitkinin yoğun dinlenme
dönemine denk gelmesi en uygunudur. Yaz budaması 6-7 yaşlarındaki
asmalarda aşırı sürgün yükünün aralanması amacıyla yapılır. Bunun için
gereksiz oburlar, uzun sürgün uçları alınarak havalanma ve güneşlenme
koridorları açılır.Kivide gübreleme yaprak ve toprak analizleri esas alınarak
yapılmaktadır. Su tüketimi oldukça yüksek bir tür olduğundan, bahçe
kurulmadan yeterli miktarda ve uygun kalitede sulama suyu temin
edilmelidir. Kivi için bilinen çok yaygın bir hastalık ve zararlı
yoktur. Bununla birlikte toprak kaynaklı fungal hastalıklar
(Phytophora, Rhizoctania, Fusarium) ile kök ur nematotları zarar
yapmaktadır.

Hasat ve Muhafaza